wat is leuker: politiek of kunst?

• de kunstlobby, 12 april 2003
politiek debat
In de Belgische Denderstreek, betekent ‘een kunst’ een opzienbarende sprong, buiteling, kopstand, of een anderszins opmerkelijk fysisch (hoog)standje dat lenigheid, kracht, souplesse, uithoudingsvermogen, evenwicht en durf vereist. Wie één of meer van deze kunsten beheerste, werd niet kunstenaar maar artiest genoemd. Andere kinderen bewonderden hem of haar wèl, maar volwassenen namen de bokkensprongen van de artiest nooit ernstig.

Naast de artiest werd van jongs af ook al de geboren politicus opgemerkt, en wel aan zijn overmatig gebabbel. Hij werd, zoals bijna alle politici in hun prilste jeugd, met het geijkte ‘gij zijt me toch een advocaat’ toegesproken. Meisjes bleven gewoon babbelgat of -kont heten. De kleine advocaat, soms al als ‘een echte minister’ of ‘eerste minister’ (h)erkend, wist op alles een antwoord te verzinnen dat ook nog in zijn persoonlijk voordeel uitdraaide. Met uitzondering van de kleine artiest, toonden de andere kinderen gegarandeerd groot ontzag voor hem. Vaak beneden ze hem en soms vreesden ze hem bijna evenzeer als zijn eigen ouders dat deden.

Wat is leuker: politiek of kunst? Wie in de politiek wil om lol te hebben komt van een koude kermis thuis. Politiek is de wereld waarin doelen en streefcijfers worden toegekend. Acties zijn altijd intentioneel en woorden kennen zelden meer dan één betekenis. Kunst is leuker dan politiek en als politiek te vermakelijk wordt dan is dat geen goed teken. Wie verstrooiing opgeeft als reden om een expositie te bezoeken wordt zelden voor oppervlakkig versleten.

Misschien is het deze tegenstelling die maakt dat politici het vaak bar moeilijk hebben met kunst. Want wat is nu eigenlijk het doel van kunst? Is het goed voor de sociale infrastructuur? Heeft het de emancipatie van achtergestelde groepen tot doel? Vergroot kunst de leefbaarheid of betalen wij voor kunst om de economische positie van de stad te versterken? Met achter studeertafels verzonnen criteria wordt geduwd en getrokken aan de kunstenaar die vroeg of laat gek wordt van al dat gezever en gezeur. Voor je het weet ben je door een nieuwe wethouder plotsklaps tot ‘cultureel ondernemer’ gebombardeerd.

Of ben je als allochtoon op een willekeurig moment in je bestaan gespot door de gemeentelijke interculturele cultuurconsulent.

Wat is leuker: politiek of kunst? Nikita Chroesjtsjow (1894-1971; Russisch politicus) zei ooit eens: “Politici zijn mensen die beloven een brug te bouwen waar er zelfs geen rivier is.” Een beeldspraak waarin velen hun – vaak negatieve – opvatting over politici herkennen, zo vrees ik. En toch! Hij appelleerde – naar mijn mening terecht – ook aan een noodzakelijke kwaliteit van politici waaraan we vandaag de dag – helaas – een groot gebrek hebben: visie, de kunst van de verbeelding! Moderne politiek gaat er al gauw van uit dat alles in onze wereld afstandelijk uit te leggen valt. Op een welhaast mechanische, ééndimensionale, abstracte, zogenaamd logische oorzaak-gevolg manier. Zo zou alles opgeteld en uitgerekend kunnen worden, alles gecontroleerd en netjes geklasseerd. Het hedendaags politiek debat – vaak tenenknijpend amateur-theater – getuigt hiervan. Omdat het de kunst van de verbeelding mist!

In parlement en raadszaal, “vroeger nog een dampende arena met een ‘wildebeestenlucht’”(Hans van Mierlo (1931), Nederlands politicus, D66) heeft zich in de loop der jaren een poldervariant op het debat ontwikkeld. Men onderhandelt eerst veelvuldig achter de schermen om vervolgens alsnog te ‘debatteren’. Het politiek debat als risicoloze confrontatie.

De B.V. Nederland wordt geregeerd door passieloze makelaars van het compromis, die in het debat geen spel maar een bedreiging zien. Jammer, want een vitaal debat geeft rugdekking in plaats van risico voor de bestuurder. Daarom ook zeg ik tegen de politici: Geen gekonkel in achterkamertjes. Laat uzelf meer zien in het publieke debat. Krijg plezier in het debat. Want wie het debat als spel ziet, kan makkelijker afstand nemen, waardoor humor, retoriek en verbeelding kans krijgen. Durf advocaat-van-de-duivel te spelen. Spreek de taal van de mensen! Durf verantwoording af te leggen en verantwoordelijkheid van burgers te eisen. Zó wordt de band tussen meningsvorming en besluitvorming versterkt. Het resultaat hiervan zal zijn: een politiek debat op het scherp van de snede, waarin met open vizier en oog voor de burger wordt gestreden. Het debat – zuurstof van de democratie – als kunststuk!

En voor de criticasters: “Bezwaren tegen meer aandacht voor de vorm tellen niet, want wie de vorm beheerst is de inhoud meester” (Frits Bolkenstein (1933), Nederlands politicus, VVD). En aan hen die angst hebben voor polarisatie zeg ik: bij gebrek aan polarisatie sterft de democratie een langzame dood. Zonder te verabsoluteren: goede polarisatie geeft duidelijkheid. Robert Anker (1946, Nederlands dichter) zei het eens zo: “Een nieuw kunstwerk wordt altijd geboren uit een debat met bestaande normen.”

Wat ik maar zeggen wil: Politiek en een goed debat zijn ook kunst die – als de kunst zelf – alles in zich hebben om mensen in beweging te brengen. Helaas echter staat het hedendaagse politiek debat veelal in schril contrast met kunst en creativiteit. Kunst en creativiteit maken korte metten met het voorspelbare, het overzichtelijke en bewegingloze, kortom: met het dode! En dit, liefst op mystieke, duistere, chaotische en explosieve wijze. Kunst geeft verbeelding; geeft vleugels aan ons voelen en denken, ons doen en laten! Het is, zoals Mohammed Ali (1942; Amerikaans bokser, alias Casius Clay) al zei: “Iemand zonder verbeelding heeft geen vleugels.”

Wat is leuker: politiek of kunst? “Er bestaat geen wetenschap zonder verbeelding, en geen kunst zonder feiten.” (Vladimir Nabokov (1899 – 1977; Russisch-Amerikaans dichter en romanschrijver). Daarom houd ik van beiden; vind ik beiden uitdagend leuk! Kunst bestaat uit alles, en kan dan ook alles geven! Kunst stelt vragen. Nodigt uit om over antwoorden na te denken. Juist daardoor heeft ‘kunst’, net als een goed debat, alles in zich om mensen in beweging te brengen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s